ataturk225 

Cepheden Meclis’e bileğinin hakkıyla!

Türk kadınının seçme ve seçilme hakkını kazanışının 81. yılını kutluyoruz.

Türk kadını haklarını, 1908’den Kurtuluş Savaşı yıllarına dek verdiği mücadeleyle kazandı.

Seçme ve seçilme hakkı Türk kadınına lütuf olarak verilmedi. Türk kadını bu hakkı, 1908 ve 1920 devrimlerindeki çaba ve emeğiyle aldı. Hele 1912-1922 yılları arasında süren Cihan ve Kurtuluş Savaşı’ndaki büyük özverisi, Türk kadınının ismini tarihin altın sayfalarına yazdırdı. Kastamonulu Şerife Bacı, Erzurumlu Kara Fatma, Aydınlı Çete Emir Ayşe, Gördesli Makbule Hanım (şehit), Halime Çavuş, Nezahat Onbaşı, Halide Onbaşı, Tayyar Rahmiye Hanım, Tarsuslu Adile Onbaşı, Kılavuz Hatice, Binbaşı Ayşe Hanım ve daha nice isimsiz kahraman cephede görev aldı. Düşmana kurşun sıktı. Kimi de sırtında ve kağnısıyla cephane taşıdı ya da cephedeki askeri doyurmak için tarlasında öküzün yerine geçti...

‘ANADOLU KADINININ GAYRETİ’

Atatürk bu özveriyi konuşmalarında sıkça anar. 2 Şubat 1923 günü İzmir’de şunları söyler: “Memleket, millet, bağımsızlık, hâkimiyet, şeref her ne telaffuz ediyorsak, her güzel şey yalnız ve ancak kadınlarımızın feyzi ve irfanı sayesinde hâsıl olacaktır.” 21 Mart 1923 günü Konya’da yaptığı konuşmada ise “Dünyada hiçbir milletin kadını ‘Ben Anadolu kadınından daha fazla çalıştım, milletimi kurtuluşa ve zafere götürmekte Anadolu kadını kadar gayret gösterdim’ diyemez” der. 13 Temmuz 1923 günü de “Türkiye’de kadınların hayatlarını tembellik ve aylaklık içinde geçirdikleri sanılmaktadır. Bu bir iftiradır” ifadesini kullanır. (ATABE, c.15, s.71, s.245, c.16, s.40.)

17 KADIN VEKİL!

Türk kadını seçme ve seçilme hakkına şu sıra içinde kavuştu: 20 Mart 1930 günü, belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı tasarısı hazırlandı. Yeni Belediye Kanunu 3 Nisan 1930 günü TBMM’de kabul edildi. 26 Ekim 1933 günü ise kadınlara, köy ihtiyar heyetlerine seçilme ve seçme hakkı verildi. Aydın Karpuzlu’da Gül Esin Aydın hanım muhtar seçildi. Bu dönemde başka köylerde de kadınlar muhtar oldu. 12 Kasım 1934 günü ise ilk kez bir kadın belediye başkan yardımcısı oldu. Bursa Belediye Meclisi, Zehra Hanım’ı başkan yardımcılığına seçti. Kadınlar, milletvekili seçimlerinde seçme ve seçilme hakkına 5 Aralık 1934’te yapılan anayasa değişikliğiyle kavuştular. 8 Şubat 1935’te ilk defa meclis seçimlerine katılan kadınlar, Mecliste 17 sandalye elde etti.

32 YAŞINDAKİ MUHTAR: GÜL HANIM!

İlk kadın muhtarımız Aydın’ın Çine ilçesine bağlı Kapuzlu nahiyesinde seçildi. Bugün ilçe olan Karpuzlu’da, 32 yaşındaki İbrahim kızı Gül Esin Aydın, merkez Demircidere Köyü’nde 12 Kasım 1933 günü yapılan seçimde 7 adayı geride bıraktı. Gül Hanım, ilk eşini ve altı kardeşinden beşini Cihan Harbi ve İstiklâl Harbi içinde kaybetti. Hakimiyeti Milliye gazetesinin 16 Kasım 1933 tarihli haberine göre, muhtarlık seçimine 500’e yakın seçmen katıldı. Okur yazar olan Gül hanımın ilk icraatı da kumarı yasaklamak oldu.

1926 yılında İstanbul’da ‘Türk Kadınlar Birliği’ kuruldu. Aynı gün Afet İnan, Türk Ocağı merkezinde Türk kadınlarının seçim haklarına ilişkin verdiği konferansta: “Kadın seçim hakkını almalıdır, çünkü demokrasinin mantığı bunu gerektirir” der. 8 Şubat 1935 günü yapılan seçimlere yüzde 80 katılım olur.

Meclis’e giren 17 milletvekilinden birisi de Ankara Kazan Muhtarı Satı Kadın’dı. 6 çocuk annesi Ankaralı Satı Kadın (Hatı Çırpan)’la, Mustafa Kemal bir gezi sırasında tanışmış ve daha sonra onun köylü kadını temsil etmesi için aday olmasını istemişti. Satı Hanım sadeliğini hiç kaybetmedi ve başını da açarak modern görünümüyle kadınlara örnek oldu.

SEÇME VE SEÇİLME HAKKINI FRANSA’DAN ÖNCE ALDILAR!

Avrupa’da ilk olarak Finlandiya 1906 yılında kadınlara seçme ve seçilme hakkı verdi. 1907 yılında 17 kadın Meclise girdi. 1913 Norveç ve Danimarka, 1915 İzlanda, 1917 Sovyet Rusya, 1918 Avusturya, 1918 Almanya, 1920 ABD, 1928 İngiltere, 1930-34 Türkiye, 1934 Brezilya, 1937 Filipinler, 1940 Kanada, 1944 Fransa, 1945 Japonya, 1925 İtalya (belediye- 1946 genel seçim), 1946 Arjantin ve Meksika, 1947 Çin, 1971 İsviçre. 2015 Suudi Arabistan.

CUMHURİYETİN İLK KADIN VEKİLLERİ...

Mebrure Gönenç (Afyonkarahisar), Hatı Çırpan (Ankara), Türkan Örs Baştuğ (Antalya), Sabiha Gökçül Erbay (Balıkesir), Şekibe İnsel (Bursa), Hatice Özgener (Çankırı), Huriye Öniz Baha (Diyarbakır), Fatma Memik (Edirne), Nakiye Elgün (Erzurum), Fakihe Öymen (İstanbul), Ferruh Güpgüp (Kayseri), Bahire Bediş Morova Aydilek (Konya), Mihri Bektaş (Malatya), Meliha Ulaş (Samsun), Esma Nayman (Seyhan), Sabiha Görkey (Sivas), Seniha Hızal (Trabzon), Benal Nevzad İstar Arıman (İzmir)

Ercan DOLAPÇI - 05 Aralık 2015 - Aydınlık

Son Yazılar